Zwinne Zarządzanie Zmianą

Procedura to za mało. Jak naprawdę przygotować organizację do przeciwdziałania mobbingowi?

Zmiany w przepisach dotyczących mobbingu powodują, że wiele organizacji zaczyna przeglądać regulaminy, aktualizować procedury i planować szkolenia dla kadry kierowniczej oraz pracowników.

To potrzebne działania. Jednocześnie łatwo wpaść w pułapkę przekonania, że przygotowanie nowego dokumentu wystarczy, aby organizacja stała się bezpieczniejszym miejscem pracy.

Nie wystarczy.

Procedura może określić sposób zgłaszania nieprawidłowości. Nie sprawi jednak automatycznie, że pracownik odważy się z niej skorzystać. Szkolenie może wyjaśnić definicję mobbingu, ale samo nie zmieni stylu zarządzania. Podpis pod oświadczeniem o zapoznaniu się z regulaminem także nie oznacza jeszcze, że ludzie wiedzą, jak reagować na niepokojące zachowania.

Prawdziwe przeciwdziałanie mobbingowi zaczyna się dużo wcześniej niż formalne postępowanie.

Co zmienia się w przepisach?

Ustawa z 19 czerwca 2026 roku została ogłoszona 4 sierpnia 2026 roku i wejdzie w życie 5 listopada 2026 roku. Wprowadza istotne zmiany w Kodeksie pracy dotyczące mobbingu, dyskryminacji, ochrony dóbr osobistych pracownika oraz obowiązków pracodawcy.

Nowa definicja jest krótsza: mobbingiem będą zachowania polegające na uporczywym nękaniu pracownika. Uporczywość oznacza zachowania powtarzalne, nawracające lub stałe.

Ustawa wymienia między innymi:

  • upokarzanie i uwłaczanie,
  • zastraszanie,
  • nieuzasadnioną krytykę, poniżanie lub ośmieszanie,
  • zaniżanie oceny przydatności zawodowej,
  • utrudnianie wykonywania zadań i osiągania wyników,
  • ograniczanie dostępu do potrzebnych informacji,
  • utrudnianie komunikacji ze współpracownikami,
  • izolowanie pracownika lub eliminowanie go z zespołu.

Do uznania zachowania za mobbing nie będzie konieczne wykazanie, że sprawca świadomie dążył do nękania pracownika. Jednocześnie pojedyncze zdarzenie – nawet jeśli było niewłaściwe i naruszało dobra osobiste – nie będzie automatycznie mobbingiem. Mobbingiem nie będzie również uzasadnione i wyrażone we właściwej formie rozliczanie pracownika z wykonywanej pracy.

To ostatnie zastrzeżenie jest szczególnie ważne dla kadry kierowniczej. Przeciwdziałanie mobbingowi nie oznacza rezygnacji z wymagań, informacji zwrotnej czy rozmów dyscyplinujących. Oznacza natomiast konieczność odróżnienia stanowczości od przemocy, a oceny pracy od ataku na człowieka.

Pracodawca ma działać systematycznie

Nowe przepisy nie ograniczają odpowiedzialności pracodawcy do rozpatrywania zgłoszeń. Pracodawca będzie zobowiązany systematycznie:

  • prowadzić działania prewencyjne,
  • wykrywać mobbing,
  • właściwie reagować na nieprawidłowości,
  • podejmować działania naprawcze,
  • wspierać osoby dotknięte mobbingiem.

Pracodawcy zatrudniający co najmniej 10 pracowników będą musieli określić reguły, procedury oraz częstotliwość działań dotyczących ochrony godności, równego traktowania, przeciwdziałania dyskryminacji i mobbingowi. Przepisy przewidują sześć miesięcy od wejścia ustawy w życie na dostosowanie regulaminu pracy albo wydanie odrębnego regulaminu.

Zmieni się więc nie tylko definicja. Zmienia się oczekiwanie wobec organizacji: działania mają być prowadzone regularnie, a nie dopiero wtedy, gdy na biurku HR pojawi się oficjalna skarga.

Nie wszystko, co niewłaściwe, jest mobbingiem

Jednym z największych problemów w rozmowach o mobbingu jest mieszanie różnych zjawisk.

Mobbingiem nie jest automatycznie:

  • pojedyncza nieprzyjemna sytuacja,
  • uzasadniona krytyka pracy,
  • postawienie wysokich wymagań,
  • odmowa przyznania podwyżki lub awansu,
  • konflikt między pracownikami,
  • egzekwowanie obowiązków,
  • rozmowa dyscyplinująca przeprowadzona we właściwy sposób.

Nie oznacza to jednak, że każde zachowanie, które nie spełnia definicji mobbingu, należy zaakceptować.

Jednorazowe publiczne upokorzenie może naruszać godność pracownika. Agresywna rozmowa może wymagać reakcji przełożonego. Nierozwiązany konflikt może eskalować. Powtarzający się „żart” może stać się narzędziem izolowania człowieka z zespołu.

Dlatego organizacja nie powinna pytać wyłącznie: „Czy to już mobbing?”. Powinna także pytać:

  • Czy to zachowanie jest zgodne z naszymi standardami?
  • Czy narusza czyjąś godność?
  • Czy może się powtórzyć?
  • Czy istnieje ryzyko eskalacji?
  • Jakiej reakcji potrzebujemy teraz?

Nie trzeba czekać, aż zjawisko dojrzeje do definicji ustawowej.

Największe ryzyko: procedura, której nikt nie ufa

Organizacja może mieć bardzo starannie napisaną politykę antymobbingową, a jednocześnie pozostawać miejscem, w którym nikt nie zgłasza problemów.

Powody bywają przewidywalne:

  • pracownicy nie wiedzą, gdzie się zgłosić,
  • obawiają się odwetu,
  • nie wierzą w poufność postępowania,
  • zakładają, że przełożeni będą chronić siebie nawzajem,
  • wcześniejsze sygnały zostały zlekceważone,
  • osoba zgłaszająca została uznana za „konfliktową”,
  • nie ma jasności, co stanie się po zgłoszeniu.

Brak zgłoszeń nie zawsze oznacza brak problemów. Czasami oznacza brak zaufania.

Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje, że liczba udzielanych porad dotyczących mobbingu wzrosła z około 1,4 tys. w 2020 roku do blisko 4 tys. rocznie. Pytania dotyczą przede wszystkim rozpoznawania mobbingu, gromadzenia dowodów, procedur wewnętrznych i możliwości dochodzenia roszczeń.

Dobra procedura powinna więc nie tylko opisywać formalny tok postępowania, lecz także budować poczucie bezpieczeństwa. Pracownik musi wiedzieć, kto przyjmie zgłoszenie, w jaki sposób zostanie ono zweryfikowane, jak chroniona będzie poufność oraz jakie wsparcie może otrzymać.

Szczególna rola menedżerów

To właśnie menedżerowie mają największy wpływ na codzienne doświadczenia pracowników.

Mogą wcześnie zauważyć zmianę atmosfery w zespole, izolowanie jednej osoby, powtarzające się uszczypliwości czy utrudnianie komuś dostępu do informacji. Mogą też – czasem nieświadomie – wzmacniać takie zachowania przez brak reakcji.

Milczenie przełożonego również jest komunikatem. Zespół może je odczytać jako przyzwolenie.

Dlatego menedżerowie potrzebują czegoś więcej niż znajomości definicji prawnej. Powinni umieć:

  • odróżniać konflikt od uporczywego nękania,
  • udzielać wymagającej informacji zwrotnej bez poniżania,
  • reagować na niestosowne żarty i komentarze,
  • rozmawiać z osobą zgłaszającą problem,
  • dokumentować fakty zamiast stawiać diagnozy,
  • rozpoznawać sytuacje wymagające przekazania sprawy dalej,
  • zatrzymywać zachowania, zanim przerodzą się w długotrwały wzorzec.

Przydatny może być prosty model reakcji:

Zatrzymaj – nazwij – pokaż granicę – wskaż dalszy krok.

„Zatrzymajmy tę rozmowę. Komentarze dotyczące wyglądu nie są właściwe w tej sytuacji. Oczekuję, że będziemy rozmawiali o zadaniu. Jeśli problem się powtórzy, będziemy musieli podjąć kolejne działania”.

Nie każda sytuacja wymaga od razu uruchomienia komisji. Każda wymaga jednak świadomej decyzji, czy i jak zareagować.

Szkolenie nie może być wykładem z Kodeksu pracy

Zmiana przepisów prawdopodobnie zwiększy zainteresowanie szkoleniami antymobbingowymi. Warto jednak uważać, aby szkolenie nie ograniczyło się do wyświetlenia definicji, katalogu roszczeń i numerów artykułów.

Uczestnicy powinni nauczyć się stosować przepisy w konkretnych sytuacjach:

  • Czy publiczna krytyka wyników jest mobbingiem?
  • Jak zareagować na „żart”, który regularnie dotyka tej samej osoby?
  • Co zrobić, gdy dwie strony konfliktu wzajemnie się oskarżają?
  • Jak rozmawiać z pracownikiem, który zgłasza niewłaściwe traktowanie?
  • Jak egzekwować wykonanie zadania bez naruszania godności?
  • Jak reagować, kiedy niewłaściwie zachowuje się osoba o wysokiej pozycji w organizacji?

Dopiero praca na takich sytuacjach pozwala przełożyć regulamin na codzienne decyzje.

Wdrożenie polityki antymobbingowej jest zmianą organizacyjną

Warto spojrzeć na przygotowanie organizacji do nowych przepisów jak na proces zmiany, a nie projekt polegający na napisaniu dokumentu.

W IX Ogólnopolskim Badaniu Zarządzania Zmianą z 2024 roku tylko 28% analizowanych zmian w pełni osiągnęło zakładane cele. Wśród najczęściej wskazywanych czynników pozytywnie wpływających na powodzenie znalazły się zaangażowanie pracowników – 76%, postawa najwyższego kierownictwa – 75%, wizja i kierunek zmiany oraz praca zespołowa – po 74%.

To cenna podpowiedź także przy wdrażaniu rozwiązań antymobbingowych.

Jeżeli nowe zasady zostaną przygotowane wyłącznie przez prawników i HR, a następnie rozesłane pracownikom e-mailem, organizacja może formalnie wypełnić obowiązek, nie zmieniając niczego w codziennych zachowaniach.

Potrzebne są również:

  • czytelne stanowisko najwyższego kierownictwa,
  • konsultacje z pracownikami i ich przedstawicielami,
  • wspólne rozumienie standardów zachowania,
  • przygotowanie menedżerów,
  • bezpieczne kanały zgłaszania,
  • regularne przypominanie zasad,
  • analiza sygnałów i wyciąganie wniosków,
  • konsekwentne reagowanie niezależnie od stanowiska sprawcy.

Prawo wyznacza granicę. Kultura powinna działać wcześniej

Zmiana przepisów jest dobrym powodem, aby przyjrzeć się regulaminom i procedurom. Jeszcze lepszym powodem jest jednak potrzeba stworzenia środowiska, w którym ludzie wiedzą, jakie zachowania są akceptowane, potrafią reagować i mają zaufanie do organizacji.

Skuteczna polityka antymobbingowa nie polega na tym, że firma potrafi przeprowadzić postępowanie, kiedy sytuacja jest już poważna.

Jej skuteczność widać przede wszystkim wtedy, gdy:

  • pracownik może bezpiecznie powiedzieć, że przekroczono jego granicę,
  • świadek nie odwraca wzroku,
  • menedżer potrafi zareagować,
  • HR nie bagatelizuje pierwszych sygnałów,
  • a organizacja uczy się na zdarzeniach, zamiast zamiatać je pod dywan.

Bo najlepsza procedura antymobbingowa to nie ta, która najdokładniej opisuje postępowanie po kryzysie.

To taka, która pomaga do kryzysu nie dopuścić.
Przygotuj organizację, zanim procedura zostanie sprawdzona w praktyce

Jeżeli przygotowujecie organizację do nowych przepisów i zależy Wam na czymś więcej niż formalnej aktualizacji regulaminu, zapraszamy do rozmowy.

Prowadzimy praktyczne szkolenia dla pracowników oraz kadry kierowniczej, które pomagają:

  • odróżniać mobbing od konfliktu, uzasadnionej krytyki i innych zachowań niepożądanych,
  • reagować na pierwsze sygnały przekraczania granic,
  • prowadzić trudne rozmowy bez poniżania i naruszania godności,
  • właściwie przyjmować i dokumentować zgłoszenia,
  • budować wspólne standardy bezpiecznej współpracy.

Od wiosny przeprowadziliśmy już kilkanaście szkoleń z tego zakresu. Łączymy wiedzę dotyczącą przeciwdziałania mobbingowi z doświadczeniem w zarządzaniu zmianą, ponieważ sama procedura nie wystarczy — nowe zasady muszą jeszcze zacząć działać w codziennym życiu organizacji.

Skontaktuj się z nami, aby porozmawiać o szkoleniu dopasowanym do potrzeb pracowników i menedżerów w Twojej organizacji.

Procedura to za mało. Jak naprawdę przygotować organizację do przeciwdziałania mobbingowi? Dowiedz się więcej »

Bullshit change. Kiedy zarządzanie zmianą staje się teatrem

David Graeber, antropolog i autor książki „Bullshit Jobs”, opisał zjawisko pracy, która z perspektywy samych wykonujących ją osób wydaje się pozbawiona realnego sensu. Nie chodziło mu o pracę trudną, nudną czy nisko płatną. Chodziło o zajęcia, których istnienie jest trudne do uzasadnienia, a których zniknięcie niewiele by zmieniło.

Czy podobny mechanizm może pojawiać się w zarządzaniu zmianą?

Niestety tak.

Można prowadzić bardzo profesjonalny projekt zmiany, posiadać plan, zespół projektowy, komitet sterujący, harmonogram, dashboard (to takie piękne polskie słów) i rozbudowaną komunikację, a mimo to po kilku miesiącach odkryć, że organizacja funkcjonuje niemal dokładnie tak samo jak wcześniej.

Nazwijmy to roboczo bullshit change, ok?

Nie dlatego, że sama zmiana jest pozorna. Częściej dlatego, że wokół niej narasta ogromna liczba działań, które zaczynają zastępować właściwy rezultat.

Kiedy aktywność zaczyna udawać zmianę

W wielu organizacjach projekty zmiany wyglądają podobnie.

Najpierw powstaje prezentacja. Potem roadmapa. Powoływany jest zespół. Organizowane są warsztaty. Tworzona jest sieć ambasadorów. Pojawiają się newslettery, spotkania informacyjne, szkolenia i raporty. I wygląda to super.

Każde z tych działań może mieć sens.

Problem zaczyna się wtedy, gdy sukces projektu zaczynamy mierzyć przede wszystkim tym, czy dane działanie zostało wykonane, a nie tym, czy doprowadziło do oczekiwanej zmiany zachowania.

Wtedy pojawia się klasyczna lista:

  • komunikacja wysłana,
  • szkolenie przeprowadzone,
  • warsztat zrealizowany,
  • ambasadorzy wybrani,
  • plan zatwierdzony,
  • dashboard uruchomiony.

Na papierze wszystko się zgadza.

Tylko że najważniejsze pytanie nadal pozostaje bez odpowiedzi:

Co ludzie robią dziś inaczej niż wcześniej?

Jeżeli odpowiedź brzmi: „w zasadzie niewiele”, to być może nie zarządzamy zmianą. Zarządzamy jedynie aktywnościami wokół zmiany.

Graeber i organizacyjne „odhaczanie”

Jednym z typów „bullshit jobs” opisywanych przez Graebera byli tak zwani box tickers. Ich zadaniem było przede wszystkim tworzenie dowodów na to, że organizacja czymś się zajmuje.

Nie zawsze chodziło o całkowicie niepotrzebną pracę. Czasem raczej o sytuację, w której formalne potwierdzenie działania stawało się ważniejsze niż jego efekt.

W projektach zmiany bardzo łatwo wejść w podobną logikę. Przeprowadziliśmy szkolenie, więc ludzie są przygotowani. Wysłaliśmy komunikat, więc ludzie rozumieją zmianę. Powołaliśmy ambasadorów, więc mamy zaangażowanie. Uruchomiliśmy nowy system, więc zmiana została wdrożona.

To kuszące uproszczenia.

Tymczasem każda z tych rzeczy jest tylko środkiem, a nie rezultatem.

Szkolenie może być świetne, a ludzie nadal mogą nie korzystać z nowych kompetencji.

Komunikacja może być bardzo dobra, ale pracownicy mogą nadal nie rozumieć, co zmiana oznacza dla ich codziennej pracy.

Nowy system może działać technicznie, ale ludzie mogą obchodzić go arkuszami Excela i starymi procedurami.

Formalnie wszystko zostało wykonane.

Praktycznie … niewiele się zmieniło.

Zmiana nie wydarza się na slajdzie

Jednym z największych nieporozumień w zarządzaniu zmianą jest utożsamianie wdrożenia projektu z rzeczywistą zmianą organizacyjną.

Można wdrożyć system IT. Można zmienić strukturę organizacyjną. Można wprowadzić nowy proces. Można opublikować strategię. Można …

Ale zmiana organizacyjna zaczyna się dopiero wtedy, gdy zmieniają się zachowania ludzi.

  • inaczej podejmowane są decyzje.
  • inaczej prowadzone są spotkania.
  • inaczej wygląda współpraca między działami.
  • inaczej reagują menedżerowie.
  • inaczej wykonywana jest codzienna praca.

To właśnie dlatego rzeczywista zmiana jest dużo mniej elegancka niż większość modeli pokazywanych na prezentacjach.

Rzadko przebiega liniowo.

Częściej przypomina serię prób, błędów, korekt, rozmów i eksperymentów.

Organizacja coś wdraża, obserwuje efekty, poprawia rozwiązanie, ponownie testuje i uczy się.

To proces bardziej przypominający ruch niż realizację idealnego planu.

Teatr kontroli

Dlaczego więc organizacje tak łatwo budują wokół zmian skomplikowane systemy zarządzania?

Jednym z powodów jest potrzeba kontroli.

Duża zmiana oznacza niepewność. A organizacje nie lubią niepewności.

Dlatego pojawiają się kolejne elementy, które mają dawać poczucie, że sytuacja jest pod kontrolą:

roadmapy, statusy, raporty, komitety, wskaźniki, procedury i harmonogramy.

Same w sobie nie są problemem.

Problem pojawia się wtedy, gdy zaczynamy traktować je jako dowód skuteczności zmiany.

Można mieć projekt perfekcyjnie zarządzany administracyjnie i jednocześnie całkowicie nieskuteczny organizacyjnie.

Można również mieć projekt, który wygląda chaotycznie na poziomie prezentacji, ale prowadzi do realnej zmiany zachowań.

Pierwszy wygląda profesjonalnie.

Drugi faktycznie zmienia organizację.

Szkolenie jako alibi

Ten mechanizm dobrze widać na przykładzie szkoleń.

Organizacja diagnozuje problem: menedżerowie nie delegują, unikają trudnych rozmów albo mają problem z odpowiedzialnością zespołów.

Naturalnym rozwiązaniem staje się szkolenie.

I szkolenie rzeczywiście może pomóc.

Ale tylko wtedy, gdy problem wynika z braku wiedzy lub kompetencji.

Co jednak, jeśli system premiowy nagradza zachowania przeciwne do tych, których uczymy?

Co, jeśli menedżerowie nie mają realnych uprawnień do podejmowania decyzji?

Co, jeśli kultura organizacyjna karze za błędy, a jednocześnie oczekuje „innowacyjności”?

Wtedy szkolenie może stać się formą organizacyjnego alibi.

„Problem został zaadresowany.”

Ludzie byli na warsztacie.

Temat można zamknąć.

W praktyce organizacja próbuje naprawić człowieka, chociaż problem znajduje się w systemie.

Jedno pytanie, które warto zadawać częściej

W zarządzaniu zmianą bardzo często pytamy:

Co jeszcze powinniśmy zrobić?

Może jednak równie ważne pytanie brzmi:

Z czego możemy zrezygnować?

Które działania naprawdę pomagają ludziom pracować inaczej?

Które dostarczają informacji potrzebnych do podejmowania decyzji?

Które pomagają usuwać bariery?

A które istnieją tylko dlatego, że „w dużym projekcie zmiany powinny być”?

To dobry test dla każdego elementu projektu.

Jeżeli nie potrafimy odpowiedzieć, jaki konkretny wpływ ma dane działanie na zachowania ludzi lub wyniki organizacji, warto zastanowić się, czy rzeczywiście jest potrzebne.

Od zarządzania zmianą do eksperymentowania ze zmianą

Być może jednym ze sposobów ograniczenia „bullshit change” jest zmiana samego sposobu myślenia o transformacji.

Mniej wielkich deklaracji. Mniej przekonania, że na początku projektu jesteśmy w stanie przewidzieć wszystkie działania.

Więcej krótkich eksperymentów. Więcej obserwowania rzeczywistych zachowań. Więcej rozmów z ludźmi wykonującymi pracę. Więcej szybkiego poprawiania rozwiązań, które nie działają.

Zamiast pytać:

„Czy wdrożyliśmy plan?”

warto częściej pytać:

„Czego nauczyliśmy się o tej zmianie w ciągu ostatnich dwóch tygodni?”

To niewielka różnica językowa.

Ale ogromna różnica w sposobie prowadzenia zmiany.

Mniej teatru. Więcej ruchu.

Zarządzanie zmianą jest potrzebne.

Komunikacja jest potrzebna.

Szkolenia są potrzebne.

Roadmapy, wskaźniki i spotkania projektowe również mogą być potrzebne.

Ale tylko wtedy, gdy pomagają osiągnąć właściwy rezultat.

Jeżeli zaczynają żyć własnym życiem, łatwo wejść w świat bardzo profesjonalnie wyglądającej aktywności, która nie prowadzi do rzeczywistej zmiany.

Dlatego raz na jakiś czas warto zrobić prosty audyt projektu i zadać jedno niewygodne pytanie:

Ile z tego, co robimy, naprawdę pomaga ludziom działać inaczej, a ile jedynie pomaga nam wyglądać tak, jakbyśmy skutecznie zarządzali zmianą?

Być może właśnie od tego pytania zaczyna się prawdziwe zarządzanie zmianą.

Bullshit change. Kiedy zarządzanie zmianą staje się teatrem Dowiedz się więcej »

Kiedy menedżer powinien zatrzymać projekt zmiany

Kiedy menedżer powinien zatrzymać projekt zmiany?

Projekt zmiany należy zatrzymać w dwóch sytuacjach: zanim ruszy, jeśli brakuje wystarczających podstaw do jego uruchomienia, albo już w trakcie wdrożenia, gdy nowe informacje podważają sens dalszej realizacji. Każda z tych decyzji jest trudna dla menedżera.

Kiedy nie rozpoczynać zmiany?

Kiedy prowadzę warsztat z zespołem przygotowującym Strategiczną Kanwę Zmiany, mówię wprost uczestnikom, że jego efektem nie musi być decyzja o rozpoczęciu wdrożenia. Praca nad kanwą może pokazać, że projektu nie należy uruchamiać.

Cztery powody, które mówią menedżerom, że trzeba poważnie przemyśleć uruchomienie projektu zmiany, to sytuacja, w której:

  1. nie potrafimy jasno opisać stanu docelowego,
  2. nie znajdujemy przekonującego „dlaczego” i „dlaczego teraz”,
  3. nie potrafimy określić, po czym poznamy, że zmiana zakończyła się sukcesem,
  4. nie mamy warunków lub wsparcia potrzebnego do jej przeprowadzenia.

Co powstrzymuje menedżerów przed zatrzymaniem projektu zmiany na starcie? Problem polega na tym, że za pomysłem zmiany zwykle ktoś stoi. Inicjator jest do niego przekonany, sponsor mógł już o nim mówić, a menedżerowie poświęcili czas na przygotowania. Im dalej zaszły te działania, tym trudniej powiedzieć: nie uruchamiamy tego projektu.

Na tym etapie koszt decyzji, jaki ponosisz, jest przede wszystkim emocjonalny. Trzeba umieć zrezygnować z pomysłu, także własnego, jeśli analiza nie daje wystarczających podstaw do rozpoczęcia zmiany.

Kiedy zatrzymać projekt zmiany, który już trwa?

Jeszcze trudniejsza decyzja pojawia się wtedy, gdy projekt jest już realizowany.

Firma wydała część budżetu, pracownicy poświęcili projektowi setki godzin, wykonali część zadań, być może przeprowadzono szkolenia albo podpisano umowy z dostawcami. Jednocześnie pojawiają się informacje, które podważają wcześniejsze założenia lub wskazują, że zmiana nie prowadzi do oczekiwanego rezultatu.

Jakie argumenty utrudniają podjęcie decyzji? Możesz usłyszeć:

  • wydaliśmy już tyle pieniędzy,
  • poświęciliśmy wiele miesięcy pracy,
  • zaangażowaliśmy wielu ludzi,
  • nie możemy teraz wszystkiego zatrzymać.

Masz do czynienia z pułapką kosztów utopionych. Poniesione nakłady zaczynają wpływać na decyzję dotyczącą przyszłości, chociaż niezależnie od tego, co zrobimy dalej, już ich nie odzyskamy.

Jako konsultant zarządzania zmianą nie podejmuję decyzji za mojego klienta. Zwracam jednak uwagę, że dotychczasowe koszty nie powinny przesądzać o kontynuowaniu projektu. Pytanie powinno dotyczyć tego, co jeszcze możemy osiągnąć i jakich dalszych nakładów będzie to wymagało.

Jeżeli informacje, którymi dysponujemy dzisiaj, pokazują, że dalsza realizacja projektu nie ma uzasadnienia, wcześniejsze wydatki nie są argumentem za dokładaniem kolejnych.

Dwa pytania jakie należy zadawać

Kiedy menedżer powinien zatrzymać projekt zmiany?

Przed uruchomieniem zmiany pytanie brzmi:

Czy mamy wystarczające podstawy, żeby ją uruchomić?

Kiedy projekt już trwa:

Czy informacje, które mamy dzisiaj, nadal uzasadniają jego kontynuowanie?

Jakie kompetencje pomogą menedżerowi podjąć decyzje? W obu sytuacjach potrzebne jest krytyczne myślenie. Najpierw pozwala sprawdzić, czy za pomysłem stoją wystarczające przesłanki. Później pomaga oddzielić poniesione już koszty od oceny tego, co możemy osiągnąć w przyszłości.

Potrzebna jest także odwaga menedżerska. Czasem oznacza ona uruchomienie trudnej zmiany. Innym razem rezygnację z pomysłu przed rozpoczęciem wdrożenia albo zatrzymanie projektu, który już pochłonął czas i pieniądze.

Kiedy menedżer powinien zatrzymać projekt zmiany? Dowiedz się więcej »

Nie każda zmiana potrzebuje wielkiego planu

Choć wielki plan daje poczucie bezpieczeństwa

Kiedy chcemy coś zmienić w firmie, naturalnym odruchem jest planowanie. Ponadto analizujemy sytuację, rozpisujemy zadania, wyznaczamy osoby odpowiedzialne i próbujemy przewidzieć możliwe trudności. Powstają harmonogramy, prezentacje i kolejne wersje dokumentów. Uwzględniamy również Opór wobec zmiany.

To wszystko jest potrzebne. Jednak Opór wobec zmiany zaczyna się wtedy, gdy planowanie zastępuje działanie.

Łatwo uwierzyć, że zmianę można rozpocząć dopiero w momencie, gdy znamy całą drogę, potrafimy przewidzieć wszystkie konsekwencje i mamy odpowiedź na każde pytanie. W praktyce taki moment najczęściej nie nadchodzi.

  • Im bardziej niepewna sytuacja, tym mniej prawdopodobne, że szczegółowy plan okaże się trafny.

Rynek może zachować się inaczej, niż zakładaliśmy. Klienci mogą nie dostrzec wartości w rozwiązaniu, które wydawało nam się oczywiste. Pracownicy mogą zwrócić uwagę na problemy niewidoczne z perspektywy właściciela firmy. Może również pojawić się konkurencja, nowa technologia albo zmiana przepisów.

Plan przygotowany przy biurku — Opór wobec zmiany — prędzej czy później spotyka się z rzeczywistością. Jednak rzeczywistość, jak wiadomo, rzadko czuje się zobowiązana do realizowania naszych prezentacji.

Kiedy planowanie staje się sposobem na unikanie decyzji

Planowanie daje poczucie kontroli. Nawet jeśli jeszcze niczego nie zmieniliśmy, mamy wrażenie, że działamy. Odbywają się spotkania, powstają dokumenty, a kolejne punkty trafiają do harmonogramu.

Czasem jest to jednak bardzo elegancki sposób na odkładanie decyzji.

Za potrzebą przygotowania jeszcze dokładniejszego planu” może kryć się obawa przed popełnieniem błędu, utratą pieniędzy albo negatywną reakcją pracowników. Możemy również bać się, że pierwsze efekty nie będą tak dobre, jak oczekiwaliśmy.

Dlatego dopracowujemy projekt, zamiast skonfrontować go z rzeczywistością.

  • Nie zawsze brakuje nam planu. Czasem brakuje nam zgody na to, że nie wszystko da się przewidzieć.

W zmiennym otoczeniu biznesowym pewność jest towarem deficytowym. Możemy jednak zastąpić ją czymś znacznie bardziej użytecznym: szybkim zdobywaniem informacji i wyciąganiem wniosków.

Zamiast przewidywać, zacznij sprawdzać

Działanie bez kompletnego planu nie oznacza działania bez kierunku. Warto jasno określić, jaki efekt chcemy osiągnąć i po czym poznamy, że zmiana przynosi rezultaty.

Nie musimy jednak od razu znać wszystkich prowadzących do niego kroków.

Jeżeli chcemy zwiększyć samodzielność zespołu, nie musimy natychmiast przebudowywać całej struktury firmy. Możemy zacząć od przekazania pracownikom odpowiedzialności za jeden rodzaj decyzji.

Jeżeli planujemy wprowadzenie nowej usługi, nie musimy od razu przygotowywać rozbudowanej kampanii marketingowej. Możemy przedstawić wstępną propozycję kilku klientom i sprawdzić ich reakcje.

Jeśli chcemy usprawnić spotkania, nie potrzebujemy wielomiesięcznego programu transformacji kultury organizacyjnej. Możemy przez dwa tygodnie testować nowy sposób prowadzenia zebrań.

  • Zamiast miesiącami zastanawiać się, czy rozwiązanie zadziała, można stworzyć warunki, które pozwolą to sprawdzić.

Tak właśnie działa eksperyment: nie rozstrzyga od razu całej przyszłości firmy, ale dostarcza informacji potrzebnych do podjęcia kolejnej decyzji.

Eksperyment nie ma udowodnić, że mieliśmy rację

To ważne rozróżnienie. W wielu firmach pilotaż traktowany jest jak mniejsza wersja wdrożenia, które musi zakończyć się sukcesem. Osoby odpowiedzialne chcą wykazać, że ich pomysł był dobry, dlatego koncentrują się na potwierdzaniu wcześniejszych założeń.

Tymczasem wartość eksperymentu polega na uczeniu się.

  • Eksperyment nie ma potwierdzić, że mieliśmy rację. Ma pomóc nam dowiedzieć się czegoś ważnego.

Jeżeli nowe rozwiązanie nie przyniesie oczekiwanego efektu, nie musi to oznaczać porażki. Być może udało się uniknąć kosztownego wdrożenia w całej organizacji. Być może odkryliśmy, że problem leży gdzie indziej albo że pracownicy potrzebują innego rodzaju wsparcia.

Nieudany eksperyment może być bardzo wartościowy. Pod warunkiem, że jest na tyle mały, aby jego koszt był do zaakceptowania, i na tyle dobrze zaprojektowany, aby można było wyciągnąć z niego wnioski.

Jak zaprojektować dobry pierwszy krok?

Dobry eksperyment powinien być niewielki, bezpieczny i możliwy do odwrócenia. Powinien również dotyczyć konkretnego problemu oraz mieć jasno określony czas trwania.

Przed rozpoczęciem warto odpowiedzieć na kilka pytań:

  • Co dokładnie chcemy sprawdzić?
  • Jakiego efektu oczekujemy?
  • Po czym poznamy, że rozwiązanie działa?
  • Jak długo będzie trwał eksperyment?
  • Kto powinien wziąć w nim udział?
  • Jakie ryzyko jesteśmy gotowi zaakceptować?

Po zakończeniu nie wystarczy stwierdzić, że było dobrze” albo ludziom się podobało”. Potrzebna jest krótka rozmowa podsumowująca:

  • Co przyniosło oczekiwany rezultat?
  • Co nas zaskoczyło?
  • Co należy zmienić?
  • Z czego warto zrezygnować?
  • Jaki powinien być kolejny krok?

Dopiero wtedy eksperyment staje się narzędziem prowadzenia zmiany, a nie jednorazową ciekawostką.

Mały eksperyment może uruchomić dużą zmianę

Duże zmiany rzadko powstają dzięki jednemu idealnemu pomysłowi. Częściej są rezultatem serii mniejszych działań: sprawdzania założeń, obserwowania efektów i poprawiania kolejnych rozwiązań.

Taki sposób pracy zmniejsza ryzyko i pozwala szybciej reagować na nowe informacje. Pomaga również angażować ludzi, ponieważ nie otrzymują oni gotowego rozwiązania, lecz uczestniczą w jego tworzeniu.

Zmiana nie zawsze przebiega wtedy zgodnie z pierwotnym planem. Może jednak konsekwentnie zmierzać w wybranym kierunku.

  • Nie potrzebujesz mapy całej drogi. Potrzebujesz kierunku, pierwszego kroku i gotowości do wyciągania wniosków.

Bo w biznesie Opór wobec zmiany rzadko zdobywa ten, kto najdłużej planuje. Jednak ten, kto szybciej zaczyna działać, uczyć się i poprawiać swoje rozwiązania.

Nie każda zmiana potrzebuje wielkiego planu Dowiedz się więcej »

Kto powinien przygotować strategiczny plan zmiany?

Kto powinien przygotować strategię zmiany i wypełniać Kanwę?

Kiedy spotykam się w firmie z HR albo z zarządem przed rozpoczęciem ważnej zmiany, prędzej czy później pada pytanie: Kto powinien przygotować strategiczny plan zmiany?

Moja odpowiedź jest konkretna i oparta o rezultaty badań nad zarządzaniem zmianą. Najlepsze rezultaty osiągamy wtedy, gdy nad planem pracują wspólnie kluczowi interesariusze zmiany: menedżerowie, w tym – jeśli zakres zmiany tego wymaga – członkowie zarządu, oraz przedstawiciele pracowników, których zmiana dotyczy w największym stopniu.

W praktyce oznacza to grupę złożoną z menedżerów różnego szczebla, w tym – jeśli skala zmiany tego wymaga – członków zarządu, oraz przedstawicieli pracowników, których zmiana dotyczy w największym stopniu. Łączę więc perspektywę inicjatorów zmiany z perspektywą jej odbiorców.

Dlaczego proponuję właśnie taki skład?

Strategiczny plan zmiany można oczywiście przygotować w wąskim gronie. Zarząd zna kierunek rozwoju firmy i może podejmować decyzje. Menedżerowie oraz eksperci dobrze znają proces, system lub obszar, którego dotyczy zmiana.

Ja proponuję szeroką reprezentację odbiorców zmiany i pokazuję decydentom cztery ważne korzyści z takiego rozwiązania:

Pierwsza to różne punkty widzenia. Menedżerowie wnoszą perspektywę biznesową i decyzyjną, a pracownicy wiedzę o tym, jak planowana zmiana wpłynie na codzienną pracę, współpracę, odpowiedzialność czy sposób korzystania z nowych rozwiązań.

Druga korzyść to natychmiastowa informacja zwrotna. Już podczas przygotowania planu możemy poznać pytania, potrzeby i wątpliwości osób, których zmiana dotyczy. Dzięki temu część problemów można wychwycić zanim plan zostanie uznany za gotowy.

Trzecia korzyść to większe zaangażowanie. Osoby uczestniczące w pracach mają wpływ na powstający plan i mogą powiedzieć: „uczestniczyłem w przygotowaniu tej zmiany”.

Czwarta to lepsza komunikacja. Uczestnicy znają argumenty, założenia i decyzje z pierwszej ręki. Po warsztacie mogą więc lepiej wyjaśniać zmianę swoim współpracownikom.

Kogo zaprosimy do tego zespołu?

Po przedstawieniu głównych korzyści zadaję kolejne pytanie: Kogo zaprosimy do tego zespołu?

Nie chodzi jeszcze o zespół projektowy odpowiedzialny za wdrożenie. Tworzymy grupę, która ma wspólnie przygotować strategię zmiany. Czasem liczy ona 8 osób, czasem 12, a czasem 20. Wszystko zależy od skali zmiany, liczby obszarów, których ona dotyczy, oraz liczby kluczowych interesariuszy, których perspektywa powinna zostać uwzględniona.

Kto powinien przygotować strategiczny plan zmiany?

Kto powinien przygotować strategiczny plan zmiany?

Jeżeli zmiana obejmuje całą firmę, rekomenduję udział członka/członków zarządu. Przy zmianach o mniejszym zakresie nie jest to konieczne, jeśli Zarząd nie jest kluczowym interesariuszem.

Co robię dalej jako konsultant?

Kiedy znam już skład zespołu, zapraszam jego członków na prowadzony przeze mnie warsztat strategiczny. Moją rolą nie jest napisanie planu zmiany za firmę. Facylituję pracę zespołu, zadaję pytania, pilnuję sposobu pracy i pomagam przejść przez kolejne elementy Strategicznej Kanwy Zmiany.

Podczas warsztatu zespół wspólnie uzgadnia stan docelowy, powody zmiany, kryteria sukcesu, sposób monitorowania postępów, zakres wpływu oraz potrzebne wsparcie. Efektem pracy warsztatowej jest strategiczny plan zmiany zapisany na jednej kartce flipcharta.

Największa wartość takiego podejścia wynika z tego, że plan powstaje przy jednym stole, z udziałem osób, które patrzą na zmianę z różnych perspektyw i będą miały znaczenie dla jej powodzenia.

Jeśli przygotowujesz ważną zmianę, mogę pomóc Ci dobrać właściwy skład zespołu i poprowadzić warsztat, podczas którego wspólnie wypracujecie strategiczny plan zmiany.

Strategiczny plan zmiany – najczęstsze pytania

Kto powinien przygotować strategiczny plan zmiany?
Najlepiej, gdy nad planem wspólnie pracują kluczowi interesariusze zmiany: menedżerowie, przedstawiciele pracowników, których zmiana dotyczy w największym stopniu, oraz – gdy wymaga tego zakres zmiany – członkowie zarządu.

Czy strategiczny plan zmiany powinien przygotować zarząd?
Jeżeli zmiana obejmuje całą firmę, udział członka zarządu jest wskazany. Przy zmianach dotyczących wybranego obszaru zarząd nie musi uczestniczyć w pracach, jeśli nie jest kluczowym interesariuszem.

Czym jest Strategiczna Kanwa Zmiany?
Strategiczna Kanwa Zmiany to jednostronicowy strategiczny plan zmiany. Zawiera m.in. stan docelowy, uzasadnienie zmiany, kryteria sukcesu, sposób monitorowania postępów, zakres wpływu oraz potrzebne wsparcie.

Ile osób powinno pracować nad strategicznym planem zmiany?
Nie ma jednej właściwej liczby. W praktyce zespół pracujący nad strategią zmiany może liczyć 8, 12 lub 20 osób – zależnie od zakresu zmiany i liczby kluczowych interesariuszy, których perspektywa powinna zostać uwzględniona.

Kto powinien przygotować strategię zmiany i wypełniać Kanwę? Dowiedz się więcej »

Najtrudniej było nie biec za nim

Mój wnuk ma sześć lat. Podczas wakacji pierwszy raz wsiadł na pitbike.

Patrząc na niego, miałem dwie równoległe myśli.

Pierwsza:

„Ale ma frajdę”.

Druga:

„Czy on przypadkiem nie jedzie za szybko?”.

Prawdopodobnie każdy dorosły stojący obok toru zna ten stan.

Dziecko widzi motocykl, trasę i przygodę.

Dorosły widzi zakręt, nierówność, możliwość upadku oraz wszystkie scenariusze, których dziecko na szczęście jeszcze nie zdążyło sobie wyobrazić.

Najpierw były krótkie przejazdy. Gaz. Hamulec. Zakręt. Zatrzymanie. Kilka uwag. Kolejna próba.

Czasem motocykl jechał dokładnie tam, gdzie powinien. Czasem trochę mniej dokładnie.

A ja łapałem się na tym, że najchętniej podpowiadałbym bez przerwy.

Wolniej. Uważaj. Patrz przed siebie. Nie dodawaj tyle gazu.

Tylko że po kilku takich komunikatach człowiek zaczyna się zastanawiać, czy jeszcze pomaga, czy już przeszkadza.

Kilka jazd później wnuk wystartował w zawodach.

To zdanie brzmi znacznie poważniej, niż wyglądała cała sytuacja.

Nie było planu kariery. Nie było rozmowy o wyniku. Nikt nie sprawdzał, czy jest już gotowy na kolejny etap ścieżki rozwoju młodego zawodnika. To miała być zabawa. Miał stanąć na starcie, przejechać trasę i zobaczyć, jak to jest.

A ja, stojąc obok toru, pomyślałem, że w ciągu tych kilku dni wydarzyło się coś, z czym firmy zmagają się czasem przez wiele miesięcy.

Człowiek zaczął, zanim poczuł pełną gotowość.

Dostał możliwość pierwszej próby bez presji, że musi od razu coś udowodnić.

A dorośli musieli stworzyć bezpieczne warunki i w odpowiednim momencie przestać trzymać kierownicę.

Gotowość przyszła po drodze

Nie wiem, czy przed pierwszą jazdą mój wnuk czuł się gotowy.

Podejrzewam, że nie zadawał sobie tego pytania.

Chciał spróbować.

Dorośli mają z gotowością trudniejszą relację.

Zanim podejmiemy się nowej roli, chcemy wiedzieć, czy sobie poradzimy.

Zanim poprowadzimy pierwszy projekt, chcemy znać wszystkie ryzyka.

Zanim podejmiemy decyzję, chcemy mieć pewność, że będzie trafna.

W organizacjach często wygląda to podobnie.

Najpierw szkolenie. Potem warsztat. Następnie dodatkowe spotkanie, żeby omówić wnioski z warsztatu. Później plan przygotowania ludzi do rozpoczęcia pilotażu.

Wszystko rozsądne.

Do momentu, w którym przygotowanie zaczyna służyć nie zwiększaniu bezpieczeństwa, ale odsuwaniu chwili startu.

Mój wnuk nie znał wszystkich sytuacji, które mogły wydarzyć się na torze.

  • Nie miał doświadczenia.
  • Nie opanował techniki.
  • Miał jednak odpowiedni sprzęt, kilka podstawowych zasad i miejsce, w którym mógł spróbować.
  • Był gotowy nie do tego, żeby jeździć idealnie.
  • Był gotowy do pierwszego okrążenia.

To duża różnica.

Nie zawsze najpierw zdobywamy pewność, a później zaczynamy. Czasem zaczynamy po to, żeby zdobyć pewność.

W pracy też nie wszystkiego da się nauczyć przed startem.

Nie da się w pełni przygotować do pierwszej trudnej rozmowy z pracownikiem.

Do pierwszego wystąpienia przed zarządem.

Do pierwszego samodzielnie prowadzonego projektu.

Do pierwszych tygodni w roli menedżera.

Można dostać wiedzę, wsparcie i wskazówki.

Ale część kompetencji pojawi się dopiero wtedy, gdy człowiek ruszy.

Zawody bez egzaminu

Start w zawodach miał jeszcze jeden ciekawy element.

Nikt nie oczekiwał wyniku.

Oczywiście były emocje. Był numer startowy, inni zawodnicy i rodzice stojący przy trasie.

Ale celem nie było podium. Celem było doświadczenie. Zobaczyć, jak wygląda start. Przejechać trasę razem z innymi.

Poczuć, co dzieje się z człowiekiem, kiedy kończy się spokojna jazda treningowa, a zaczyna prawdziwe wydarzenie.

W firmach pierwsza próba rzadko ma taki komfort.

  • Pierwsza prezentacja ma być dobra.
  • Pierwszy projekt ma dowieźć wynik.
  • Pierwsza decyzja po awansie ma potwierdzić, że wybór tej osoby był słuszny.

Mówimy:

„Spróbuj”.

Ale cały kontekst mówi:

„Udowodnij, że potrafisz”.

A kiedy człowiek ma coś udowodnić, przestaje się uczyć.

Zaczyna chronić swoją reputację.

Nie zadaje pytań, bo nie chce pokazać, że czegoś nie wie.

Nie eksperymentuje, bo eksperyment może się nie udać.

Wybiera najbezpieczniejsze rozwiązanie, nawet jeżeli nie jest najlepsze.

Nie dlatego, że brakuje mu odwagi.

Dlatego, że dobrze rozumie zasady gry.

Trudno uczyć się czegoś nowego, kiedy każda próba wygląda jak egzamin.

Pierwsza próba nie zawsze powinna odpowiadać na pytanie:

„Czy ta osoba się nadaje?”.

Czasem wystarczy inne:

„Czego dowiedziała się po pierwszym okrążeniu?”.

Najtrudniejsza rola dorosłego

Patrząc na wnuka, zrozumiałem też coś o sobie.

Łatwo mówić, że trzeba pozwolić innym próbować.

Znacznie trudniej patrzeć, jak próbują w sposób inny niż ten, który sami uznalibyśmy za najlepszy.

Dorosły stojący przy torze ma doświadczenie.

Widzi więcej.

Szybciej zauważa zagrożenie.

Wie, kiedy trzeba zwolnić i jak wejść w zakręt.

Podobnie lider.

Patrzy na pracownika prowadzącego pierwsze spotkanie i już po dwóch minutach wie, co sam powiedziałby inaczej.

Słucha prezentacji i od razu widzi, który slajd należałoby zmienić.

Obserwuje decyzję i zna prostszą drogę.

Wtedy pojawia się pokusa:

„Daj, pokażę ci”.

Zwykle wynika z dobrej intencji. Chcemy pomóc. Skrócić drogę. Uchronić przed błędem.

Tylko że jeżeli za każdym razem przejmujemy kierownicę, człowiek uczy się głównie jednego:

że w trudniejszej sytuacji powinien poczekać na szefa.

Później lider mówi, że zespół nie jest samodzielny.

Pracownicy pytają o każdą decyzję. Nie podejmują inicjatywy. Nie wychylają się.

Czasem jednak nie jest to brak samodzielności.

To rezultat wielu sytuacji, w których ktoś zdążył złapać kierownicę, zanim pracownik sam sprawdził, jak przejechać zakręt.

Nie da się nauczyć samodzielności kogoś, komu przez cały czas trzymamy kierownicę.

Puścić nie znaczy odwrócić się plecami

Nie chodzi o to, żeby powiedzieć:

„Radź sobie”.

Sześciolatka nie zostawia się samego na torze.

Potrzebny jest kask. Odpowiedni motocykl. Zasady. Bezpieczne miejsce.

Dorosły, który obserwuje i zareaguje, gdy pojawi się prawdziwe zagrożenie.

Ale dorosły nie może jednocześnie prowadzić.

W firmie jest podobnie.

Lider może określić cel. Ustalić granice decyzji. Powiedzieć, kiedy pracownik powinien poprosić o pomoc. Umówić moment sprawdzenia postępu. Zapewnić dostęp do wiedzy i zasobów. Może też jasno nazwać, na jakie błędy można sobie pozwolić, a gdzie ryzyko jest zbyt duże.

To nie jest brak kontroli.

To projektowanie bezpiecznej przestrzeni do samodzielnego działania.

Najtrudniejsze pytanie brzmi wtedy:

  • Czy reaguję, bo dzieje się coś naprawdę niebezpiecznego?
  • Czy dlatego, że ktoś robi to inaczej niż ja?

Na torze te dwie sytuacje nie są tym samym.

W pracy również.

Trzy rzeczy, które zostały ze mną po wakacjach

Patrząc na wnuka, zobaczyłem trzy proste warunki rozwoju.

  • Po pierwsze, człowiek musi mieć możliwość zacząć, zanim poczuje się w pełni gotowy.
  • Po drugie, pierwsza próba nie może od razu decydować o tym, czy się nadaje.
  • Po trzecie, wsparcie musi dawać bezpieczeństwo, ale nie może odbierać sterowania.

Brzmi prosto.

A jednak organizacje często robią coś dokładnie odwrotnego.

  • Przygotowują ludzi tak długo, że ci nie zaczynają.
  • Nazywają działanie eksperymentem, a po pierwszym błędzie wyciągają wnioski o kompetencjach.
  • Delegują odpowiedzialność, ale nie oddają wpływu.
  • Później dochodzą do wniosku, że ludzie nie są gotowi, nie chcą się rozwijać albo brakuje im inicjatywy.

Być może czasem problemem nie są ludzie.

Być może źle przygotowaliśmy ich pierwsze okrążenie.

Refleksja dziadka z toru

Mój wnuk nie wygrał tych zawodów.

I nie taki był cel.

Wystartował.

Przejechał trasę.

Zdobył doświadczenie, którego nie dałoby mu żadne tłumaczenie z boku.

A ja nauczyłem się, że obserwowanie czyjegoś rozwoju wymaga czasem więcej samokontroli niż samo uczenie.

Trzeba zadbać o kask.

Wyjaśnić zasady.

Być blisko.

I powstrzymać odruch, żeby przy każdym zakręcie krzyczeć:

„Uważaj!”.

Bo czasem najlepsze, co możemy zrobić dla czyjegoś rozwoju, to stworzyć bezpieczne warunki, zejść z toru i pozwolić mu przejechać własne okrążenie.Gdzie Waszym zdaniem kończy się zwinność, a zaczyna chaos?

Najtrudniej było nie biec za nim Dowiedz się więcej »

Zarządzanie zmianą: Jak długo powinna trwać diagnoza, czyli Wgląd?

Zarządzanie zmianą: Jak długo powinna trwać diagnoza?

Na warsztatach Zwinnego Zarządzania Zmianą i podczas doradztwa często słyszę pytanie: „Kiedy wreszcie zaczniemy działać?”. Zadają je menedżerowie przygotowujący zmianę. Zespół chce już tworzyć harmonogram, rozdzielać zadania i rozpoczynać wdrożenie. Wcześniej potrzebuje jednak diagnozy, którą w Zwinnym Zarządzaniu Zmianą nazywamy Wglądem.

Dzięki Wglądowi można lepiej zrozumieć obecną sytuację firmy, mechanizm problemu, oczekiwany rezultat, wpływ zmiany na ludzi i przedsiębiorstwo oraz bariery, które mogą utrudnić wdrożenie. Pozostaje pytanie: jak długo powinna trwać taka diagnoza?

Czas Wglądu zależy od rodzaju zmiany

Kiedy rozmawiam z menedżerami o niewielkiej zmianie w systemie SAP, uświadamiam im, że jej przygotowanie nie musi trwać tygodniami. Czasem wystarczy jedno- lub dwudniowy warsztat zarządzania zmianą. Podczas takiego warsztatu zespół prowadzący zmianę rozpoznaje jej wpływ na użytkowników, przewiduje możliwe reakcje oraz przygotowuje komunikację i potrzebne wsparcie.

Inaczej wygląda przygotowanie zmiany kultury firmy. Trzeba zbadać obecną kulturę, opisać stan docelowy, porozmawiać z pracownikami i menedżerami, określić lukę oraz wybrać priorytety. Taka diagnoza może potrwać nawet 2 miesiące.

Pomiędzy tymi przykładami znajdują się wdrożenia OKR, nowych systemów wynagrodzeń, zmiany w sprzedaży czy rozwiązania oparte na AI.

Widzisz więc, że nie ma jednej liczby dni diagnozy odpowiedniej dla każdego przedsięwzięcia. Czas Wglądu zależy od rodzaju, zakresu i złożoności zmiany.

Zarządzanie zmianą - jak długo ma trwać diagnoza?

Dlaczego często podpowiadam 2 tygodnie?

Jako współautor „Zwinnologii 2.0” podkreślam, że pierwszy etap Wglądu warto ograniczyć do maksymalnie dwóch tygodni. Przy złożonej zmianie cały proces diagnozy może potrwać dłużej. Pierwsze rozmowy, warsztaty i badania tworzą wstępny obraz sytuacji. Kolejne źródła informacji pozwalają go potwierdzić, uzupełnić albo skorygować.

Na warsztatach Zwinnego Zarządzania Zmianą porównuję Wgląd do fotografii firmy wykonanej w konkretnym momencie. Im dłużej ją analizujemy, tym większe ryzyko, że przedstawia sytuację, która zdążyła się już zmienić.

Wgląd powinien trwać tak długo, aby zespół zebrał wiedzę potrzebną do przejścia do generowania Opcji działań, a następnie do Eksperymentów.

Pułapka perfekcyjnej diagnozy

Największą pułapką Wglądu jest chęć zebrania wszystkich dostępnych informacji. Po ankiecie pojawia się pomysł przeprowadzenia wywiadów. Po wywiadach ktoś proponuje grupy fokusowe. Potem dochodzą analiza danych z kilku lat, porównanie działów i dodatkowe badanie klientów.

Każde z tych działań może przynieść wartościowe informacje. W pewnym momencie diagnoza zaczyna jednak żyć własnym życiem, a zespół nadal nie przechodzi do działania.

Jako konsultant zarządzania zmianą pokazuję, że największy przyrost wiedzy następuje zazwyczaj na początku diagnozy. Zespół rozpoznaje wtedy główne problemy, bariery, zależności oraz różnice w postrzeganiu zmiany. Później pojawia się efekt malejących korzyści. Kolejne badania coraz częściej potwierdzają wcześniejsze ustalenia albo dostarczają szczegółów, które nie wpływają na dalsze działania.

Zgodnie z zasadą Pareto około 80% najistotniejszych informacji można zdobyć w ciągu około 20% czasu przeznaczonego na diagnozę.

Kiedy zakończyć diagnozę?

Wgląd można zakończyć, gdy zespół prowadzący zmianę uzna, że ma wystarczającą wiedzę, aby przejść do generowania Opcji działań, a następnie do Eksperymentów.

Podpowiadam, aby sprawdzić, czy zespół:

  • rozumie obecną sytuację,
  • potrafi opisać oczekiwany rezultat zmiany,
  • zna najważniejsze grupy objęte zmianą,
  • rozpoznał główne bariery i czynniki wspierające,
  • ma dane pozwalające tworzyć Opcje działań.

Kluczowe pytanie brzmi:

Czy mamy już wystarczającą liczbę danych, aby przejść dalej?

Pełnej wiedzy o firmie i jej otoczeniu i tak nie zdobędziemy. Wystarczająca wiedza pozwala jednak wygenerować Opcje działań, wybrać najkorzystniejsze i sprawdzić je w Eksperymentach, a następnie wejść w kolejny cykl Zwinnego Zarządzania Zmianą.


Najczęstsze pytania o diagnozę w zarządzaniu zmianą

Ile powinna trwać diagnoza w zarządzaniu zmianą?

Czas diagnozy zależy od rodzaju, zakresu i złożoności zmiany. Może wynosić od jednego lub dwóch dni do nawet dwóch miesięcy.

Czym jest Wgląd w Zwinnym Zarządzaniu Zmianą?

Wgląd to diagnoza firmy i jej otoczenia poprzedzająca generowanie Opcji działań. Pomaga zrozumieć problem, oczekiwany rezultat, wpływ zmiany oraz bariery utrudniające wdrożenie.

Dlaczego nie warto dążyć do pełnej diagnozy?

Pełnej wiedzy o firmie i jej otoczeniu nie da się zdobyć. Kolejne badania często tylko potwierdzają wcześniejsze ustalenia i opóźniają przejście do generowania Opcji działań.

Kiedy można zakończyć Wgląd?

Wgląd można zakończyć, gdy zespół ma wystarczającą wiedzę o sytuacji, oczekiwanym rezultacie, grupach objętych zmianą oraz głównych barierach. Zebrane dane powinny pozwalać na generowanie Opcji działań.

Zarządzanie zmianą: Jak długo powinna trwać diagnoza? Dowiedz się więcej »

Plany się zmieniają. Kierunek zostaje

Wakacje są prawdopodobnie jednym z najlepszych i jednocześnie najmniej docenianych szkoleń ze zwinności.

Planujemy wyjazd.

Wybieramy trasę. Rezerwujemy hotel. Sprawdzamy restauracje. Układamy listę miejsc, które koniecznie trzeba zobaczyć. W ambitniejszej wersji powstaje nawet harmonogram, przy którym niejeden kierownik projektu zacząłby nerwowo poprawiać wykres Gantta.

A potem przychodzi życie.

Samolot jest opóźniony. Pada deszcz. Restauracja okazuje się zamknięta. Dzieci nie chcą oglądać kolejnego zabytku. Trasa, która na mapie wyglądała na krótki spacer, prowadzi pod górę, w pełnym słońcu i — jak się szybko okazuje — została zaplanowana przez człowieka pozbawionego uczuć.

I wtedy mamy wybór.

Możemy konsekwentnie realizować plan.

Albo możemy uratować wakacje.

Dobry plan potrafi się zdezaktualizować

W biznesie często traktujemy zmianę planu jak porażkę.

Skoro ustaliliśmy harmonogram, trzeba się go trzymać. Skoro zarząd zaakceptował projekt, trzeba go dowieźć. Skoro przygotowaliśmy strategię na trzy lata, nie wypada po sześciu miesiącach przyznać, że część założeń przestała być aktualna.

Tylko czy naprawdę dowodem profesjonalizmu jest realizowanie planu, który już nie pasuje do rzeczywistości?

Plan powstaje na podstawie informacji dostępnych w określonym momencie. Tymczasem rynek się zmienia. Klienci reagują inaczej, niż przewidywaliśmy. Technologia przyspiesza. Ludzie mają inne potrzeby. Pojawiają się ograniczenia, których wcześniej nie było widać.

Czasami więc najbardziej odpowiedzialną decyzją nie jest konsekwentne realizowanie planu.

Jest nią jego zmiana.

Zwinność nie oznacza, że robimy, co nam się podoba

Tu jednak pojawia się pułapka.

Bo zwinność bywa mylona z ciągłym zmienianiem zdania.

– Spróbujmy teraz tego.
– Nie działa? To może czegoś innego.
– Zmieńmy priorytety.
– Jeszcze raz zmieńmy priorytety.
– A może w ogóle zmieńmy cel?

To nie jest zwinność.

To chaos z dobrym PR-em.

Zwinność nie polega na tym, że każdego dnia wybieramy inny kierunek. Polega na tym, że potrafimy zmieniać sposób działania, nie tracąc z oczu tego, dokąd chcemy dojść.

Na wakacjach celem nie musi być odwiedzenie wszystkich punktów z listy. Celem może być odpoczynek, wspólnie spędzony czas, poznanie nowego miejsca albo przeżycie czegoś ciekawego.

Jeżeli pada deszcz, możemy zrezygnować z plaży i pójść do małego muzeum, kawiarni albo na lokalny targ.

Plan się zmienił.

Kierunek został.

Organizacje mają problem nie ze zmianą planów, lecz z brakiem kierunku

W wielu firmach problemem nie jest wcale to, że ludzie zbyt mocno trzymają się planu.

Problem polega na tym, że nikt nie wie, co w tym planie jest naprawdę ważne.

Czy celem projektu jest wdrożenie systemu informatycznego, czy poprawa przepływu informacji?

Czy celem szkolenia jest przeszkolenie stu osób, czy zmiana konkretnych zachowań?

Czy celem reorganizacji jest narysowanie nowej struktury, czy szybsze podejmowanie decyzji?

Czy celem strategii jest stworzenie prezentacji, czy dokonanie wyborów, które rzeczywiście zmienią sposób działania firmy?

Gdy kierunek jest niejasny, plan zaczyna zastępować myślenie.

Wykonujemy zadania, organizujemy spotkania, raportujemy postęp i przesuwamy kolorowe prostokąty w systemach do zarządzania projektami.

Wszystko idzie zgodnie z harmonogramem.

Tylko niekoniecznie prowadzi tam, gdzie chcieliśmy dotrzeć.

Zwinność zaczyna się od odwagi zadawania niewygodnych pytań

Czy to, co robimy, nadal ma sens?

Co zmieniło się od momentu, gdy powstał plan?

Które założenia okazały się błędne?

Czego dowiedzieliśmy się od klientów, pracowników albo rynku?

Co należy kontynuować, co zmodyfikować, a z czego po prostu zrezygnować?

To nie są pytania świadczące o braku konsekwencji.

To pytania świadczące o dojrzałości.

Znacznie łatwiej jest realizować zatwierdzony plan i później wyjaśniać, dlaczego nie przyniósł oczekiwanych rezultatów. Trudniej zatrzymać się w połowie drogi i powiedzieć:

„Wiemy dziś więcej niż wtedy, gdy podejmowaliśmy tę decyzję. Dlatego zmieniamy sposób działania”.

W Agile For Future patrzymy na zmianę właśnie w ten sposób

Nie zaczynamy od pytania: „Jak sprawić, żeby ludzie zrealizowali plan?”.

Najpierw pytamy:

Czy ten plan nadal prowadzi do właściwego celu?

Pomagamy organizacjom oddzielić kierunek od sposobu dojścia. Nazwać założenia. Zobaczyć sygnały płynące z organizacji. Zaprojektować możliwe opcje działania i sprawdzić je poprzez bezpieczne eksperymenty.

Bo zmiana rzadko przebiega dokładnie tak, jak została zaplanowana.

I bardzo dobrze.

Plan powinien pomagać poruszać się w rzeczywistości, a nie zmuszać rzeczywistość, żeby podporządkowała się planowi.

Wakacyjna lekcja zwinności

Może więc podczas najbliższego wyjazdu warto przyjrzeć się własnym reakcjom.

Co robimy, gdy pogoda psuje nasze plany?

Gdy droga okazuje się zamknięta?

Gdy ktoś z bliskich ma zupełnie inny pomysł na dzień?

Czy za wszelką cenę próbujemy zrealizować harmonogram?

Czy potrafimy zmienić trasę, pamiętając, po co właściwie wyruszyliśmy?

Bo czasem najlepsze wakacyjne wspomnienia powstają właśnie wtedy, gdy plan przestaje działać.

Być może z organizacjami jest podobnie.

Plan można zmienić. Kierunku nie wolno zgubić.

A może jest odwrotnie?

Może w części firm problemem nie jest zbyt mała zwinność, ale zbyt łatwe zmienianie planów pod hasłem „musimy reagować na rzeczywistość”?

Gdzie Waszym zdaniem kończy się zwinność, a zaczyna chaos?

Plany się zmieniają. Kierunek zostaje Dowiedz się więcej »

Zarządzanie zmianą przy wdrażaniu OKR

Jak zarządzać zmianą podczas wdrażania OKR, aby uniknąć największego ryzyka?

Wdrażanie OKR zmienia sposób wyznaczania celów, ustalania priorytetów i rozliczania efektów pracy. Zarząd, menedżerowie i pracownicy uczą się przechodzić od rozmowy o wykonanych zadaniach do rozmowy o osiągniętych rezultatach.

Sama znajomość metody OKR nie wystarczy. Potrzebne jest zarządzanie zmianą, które pomoże zmienić dotychczasowe nawyki, wybrać właściwe działania i wypracować nowy sposób pracy.

Jak stare nawyki osłabiają wdrożenie OKR?

Jedno z ryzyk podczas wdrażania OKR materializuje się wtedy, gdy firma zaczyna korzystać z terminologii OKR, lecz nadal myśli “po staremu”. Osiągnięcie (“O” w ramach OKR) brzmi: „Przeszkolić pracowników”, a Kluczowy Rezultat: „Przeprowadzono 10 szkoleń”.

Taki zapis pokazuje wykonanie działania. Nie mówi jednak, czy zmienił się sposób pracy uczestników i czy firma osiągnęła efekt ważny dla realizacji strategii. Podobnie można wdrożyć system i nie poprawić jakości decyzji albo przygotować procedurę i nie zmniejszyć liczby błędów.

Wdrożenie OKR ujawnia więc utrwalone przekonanie, że wykonanie zadania oznacza osiągnięcie celu. Zmiana tego sposobu myślenia wymaga pracy ze wszystkimi odbiorcami zmiany w firmie.

Zwinne Zarządzanie Zmianą podczas wdrażania OKR

W pracy z zespołami wdrażającymi OKR wykorzystuję Zwinne Zarządzanie Zmianą oraz narzędzia opisane w „Zwinnologii 2.0”. Podstawę stanowi cykl ZZZ: Wgląd – Opcje działań – Eksperymenty. Pozwala on prowadzić wdrożenie krok po kroku, sprawdzać rozwiązania w praktyce i wykorzystywać doświadczenia z kolejnych cykli OKR.

Wgląd

Najpierw proponuje diagnozę obecnego sposobu zarządzania celami. Sprawdzamy, jak Zarząd komunikuje priorytety, jak cele strategiczne są przekładane na pracę zespołów oraz czego dotyczą rozmowy menedżerów z pracownikami.

W jednej firmie problemem będzie zbyt duża liczba celów, w innej brak powiązania między strategią a codziennymi działaniami. Czasem najsilniejszą barierą okazuje się rozliczanie ludzi głównie z wykonania zadań.

Wgląd obejmuje również opis oczekiwanego rezultatu zmiany. W tym celu wykorzystujemy Strategiczną Kanwę Zmiany. Zespół wdrażający uzgadnia, jak ma wyglądać zarządzanie celami po wdrożeniu OKR i po czym firma pozna, że zmierza we właściwym kierunku.

Opcje działań

Po dokonaniu Wglądu, zapraszam zespół wdrażający OKR-y do wypracowania opcji działań. Diagnoza może pokazać, że potrzebna jest praca z Zarządem nad priorytetami strategicznymi, więc przekładamy to na konkretne działania w tym obszarze.

W innej organizacji ważniejsze będzie przygotowanie menedżerów do rozmów o rezultatach, więc proponujemy działania poprawiające komunikację.

Eksperymenty

Wybrane Opcje działań zamieniamy w Eksperymenty, czyli sprawdzamy w praktyce, czy działania przynoszą zakładane rezultaty.

Pierwszy cykl OKR warto potraktować jako próbę nowego sposobu zarządzania. Organizacja sprawdza, czy Osiągnięcia wyznaczają właściwy kierunek, czy Kluczowe Rezultaty pokazują postęp oraz czy przeglądy prowadzą do decyzji.

Hipoteza eksperymentu pomaga określić, jaki efekt ma przynieść dane działanie i po czym zostanie on rozpoznany. Rezultat eksperymentu dostarcza kolejnego Wglądu i pozwala zdecydować o dalszym postępowaniu.

Retrospektywa łączy kolejne cykle zmiany

Wspierając wdrażanie OKR, pokazuję poszczególnym zespołom, jak ważna jest retrospektywa. Po zakończeniu cyklu OKR (a czasem też w jego trakcie np. po 45 dniach) zespół podsumowuje jakość celów, sposób prowadzenia przeglądów oraz decyzje podejmowane na podstawie Kluczowych Rezultatów. Zwraca też uwagę na miejsca, w których powróciły wcześniejsze nawyki zadaniowe. Ważne jest, aby określić jakie działania były skuteczne, jakie należy poprawić, a jakich zaprzestać.

Wnioski z retrospektywy są przydatne w kolejnym cyklu ZZZ: kolejny Wgląd wykorzystuje te informacje, potem przychodzi czas na nowe Opcje działań i następne Eksperymenty. W ten sposób kolejne cykle OKR stają się kolejnymi cyklami zarządzania zmianą oraz cyklami uczenia się i doskonalenia.

Jak zwiększyć szanse powodzenia zmiany?

Powodzenie wdrożenia zależy w dużym stopniu od zachowań Zarządu i menedżerów. Jeżeli podczas spotkań nadal najważniejsze będą pytania o wykonanie zadań, pracownicy szybko wrócą do wcześniejszych praktyk. Gdy menedżerowie zaczną rozmawiać o rezultatach, postępie i wartości Inicjatyw, nowy sposób myślenia będzie się stopniowo utrwalał.

Wdrożenie OKR warto rozpocząć od określenia zmiany, jaką firma chce przeprowadzić w sposobie zarządzania. Następnie potrzebna jest diagnoza, wybór działań dopasowanych do sytuacji organizacji oraz sprawdzanie ich w praktyce.

W Agile for Future wspieramy Zarządy, menedżerów i zespoły wdrożeniowe w przygotowaniu i prowadzeniu takiej zmiany. Łączymy metodę OKR z narzędziami Zwinnego Zarządzania Zmianą, aby nowe podejście wspierało realizację strategii.

Najczęstsze pytania o zarządzanie zmianą podczas wdrażania OKR

Czy wdrożenie OKR jest zmianą organizacyjną?

Wdrożenie OKR jest zmianą sposobu zarządzania celami, priorytetami i odpowiedzialnością. Dotyczy Zarządu, menedżerów i pracowników, dlatego wymaga świadomego zarządzania zmianą.

Dlaczego wdrożenie OKR może się nie udać?

Jedną z częstych przyczyn są utrwalone nawyki zadaniowe. Firma zaczyna stosować nowe pojęcia, lecz nadal rozlicza wykonanie działań zamiast osiąganych rezultatów.

Jak zarządzać zmianą podczas wdrażania OKR?

Warto rozpocząć od Wglądu w obecny sposób pracy z celami, następnie wypracować Opcje działań i sprawdzać wybrane rozwiązania poprzez Eksperymenty. Wnioski z retrospektyw pomagają doskonalić kolejne cykle OKR.

Jaką rolę pełni Zarząd we wdrożeniu OKR?

Zarząd wyznacza priorytety, pokazuje oczekiwany sposób rozmowy o rezultatach i wspiera menedżerów w podejmowaniu decyzji na podstawie Kluczowych Rezultatów.

Dlaczego pierwszy cykl OKR warto traktować jak eksperyment?

Pierwszy cykl dostarcza wiedzy o tym, jak organizacja rozumie metodę, gdzie powracają stare nawyki i jakie działania wspierające należy zmienić przed kolejnym cyklem.

Jak Zwinne Zarządzanie Zmianą wspiera wdrożenie OKR?

Zwinne Zarządzanie Zmianą pozwala dopasować sposób wdrożenia do sytuacji firmy. Cykl Wgląd – Opcje działań – Eksperymenty pomaga stopniowo budować nowy sposób zarządzania i wykorzystywać doświadczenia z praktyki.

Jak zarządzać zmianą podczas wdrażania OKR, aby uniknąć największego ryzyka? Dowiedz się więcej »

Dług zmiany, czyli co się dzieje, gdy organizacja przenosi problem na klienta

Duże zmiany organizacyjne często wyglądają dobrze z perspektywy prezentacji zarządczej.

Jest harmonogram. Są kamienie milowe. Jest projekt migracji. Są zespoły robocze. Jest komunikat, że proces został zakończony. Czasem nawet pojawia się zdanie o „sukcesie operacyjnym” albo „sprawnym przeprowadzeniu procesu”.

Problem zaczyna się wtedy, gdy po drugiej stronie tej zmiany stoi człowiek.

Klient. Pracownik. Użytkownik. Partner biznesowy.

Ktoś, kto nie patrzy na zmianę przez status projektu, tylko przez bardzo proste pytania:

Czy mogę korzystać z tego, co miało działać?
Czy wiem, co mam zrobić?
Czy ktoś mnie poinformował na czas?
Czy mam poczucie kontroli?
Czy w razie problemu dostaję spójną odpowiedź?

Jeżeli odpowiedź brzmi „nie”, to zmiana nie została dobrze przeprowadzona. Nawet jeśli formalnie została wdrożona.

Przeprowadzka bez kluczy

Kilka tygodni temu, jako wieloletni klient Citi, zostałem przeniesiony do VeloBanku. Przez blisko 20 lat korzystałem z usług jednego banku, po czym w wyniku dużej transakcji i migracji klientów znalazłem się w zupełnie nowej rzeczywistości.

Sama decyzja biznesowa nie jest tu najciekawsza. Firmy kupują, sprzedają, łączą się, przejmują aktywa, produkty i klientów. Tak działa rynek.

Ciekawsze jest to, jak taka zmiana została doświadczona przez klienta.

Na początku był problem podstawowy: poczucie braku pełnej, jasnej i wcześniejszej komunikacji. Klient banku nie ma obowiązku śledzić fuzji, przejęć i komunikatów branżowych. Ma natomiast prawo oczekiwać, że jeśli jego produkty, dane, dostęp do pieniędzy i codzienna obsługa zostają przeniesione do innej instytucji, to zostanie o tym poinformowany w sposób prosty, konkretny i z odpowiednim wyprzedzeniem.

Nie chodzi tylko o formalne spełnienie obowiązku informacyjnego.

Chodzi o doświadczenie zmiany.

Bo zmiana w banku to nie jest zmiana koloru ikonki w aplikacji. To dostęp do pieniędzy, poczucie bezpieczeństwa i zaufanie. Trzy rzeczy, których nie da się skutecznie migrować samym harmonogramem technicznym.

Operacja się udała, klient nadal czeka

Pierwsze dni po migracji były trudne. Problemy z dostępem, niepewność, trudność w uzyskaniu informacji, przeciążone kanały kontaktu. Można powiedzieć: zdarza się. Duże migracje bywają skomplikowane. Systemy bankowe są złożone. Dane są wrażliwe. Procesy regulowane.

Tylko że po kilku tygodniach nie mówimy już o pierwszym szoku.

Mówimy o jakości zmiany.

Minęły mniej więcej trzy tygodnie i okazało się, że coś, co miało zostać przeniesione automatycznie, w praktyce wymaga kolejnych działań po stronie klienta. Kolejnych dokumentów. Kolejnych podpisów. Kolejnych wizyt albo akceptacji w aplikacji. Kolejnych prób ustalenia, co właściwie działa, a co tylko wygląda, jakby działało.

Przykład?

Przelew własny z konta firmowego na konto osobiste.

Z perspektywy klienta to nie jest zaawansowana operacja finansowa. To raczej codzienna bankowa higiena. Loguję się, wybieram rachunek, robię przelew.

W praktyce okazało się, że funkcjonalność nie działa. W oddziale usłyszałem, że trzeba podpisać odpowiednie porozumienie dotyczące dostępu do konta i po 48 godzinach wszystko powinno zacząć działać. Procedura brzmiała rozsądnie: dokument, termin, oczekiwanie.

Mijają dni. Nie działa.

Telefon do banku przynosi inną informację: ta funkcjonalność w ogóle nie działa.

I tu zaczyna się prawdziwy problem.

Nie chodzi już tylko o niedziałającą funkcję. Chodzi o niespójność informacji, brak jasnej odpowiedzialności i poczucie, że klient sam musi koordynować proces, którego nie projektował.

Dług zmiany

W technologii mówi się często o długu technologicznym. To koszt decyzji podejmowanych szybko, tymczasowo, z założeniem, że „poprawimy później”.

Podobne zjawisko istnieje w zarządzaniu zmianą. Można je nazwać długiem zmiany.

Powstaje wtedy, gdy organizacja spieszy się z wdrożeniem, upraszcza komunikację, nie domyka procesów, nie przygotowuje ludzi z pierwszej linii, zakłada, że problemy „jakoś się obsłuży”, a klient lub pracownik „jakoś sobie poradzi”.

Tylko że „jakoś” rzadko oznacza dobrze.

Dług zmiany nie znika w dniu uruchomienia systemu. On tylko zmienia właściciela.

Najpierw jest po stronie zespołu projektowego.
Potem trafia do oddziałów.
Potem do infolinii.
Potem do reklamacji.
A na końcu ląduje u klienta.

Klient płaci za ten dług swoim czasem, cierpliwością i zaufaniem.

Dzwoni. Jeździ. Pisze. Podpisuje. Czeka. Tłumaczy swoją sytuację kolejnym osobom. Słyszy różne odpowiedzi w różnych kanałach. I z czasem przestaje pytać: „kiedy to zacznie działać?”.

Zaczyna pytać: „czy ktoś tam w ogóle widzi całość?”.

To bardzo niebezpieczny moment dla każdej organizacji.

Bo problemy techniczne można naprawić. Formularze można poprawić. Funkcjonalności można uruchomić. Ale poczucie, że nikt nie panuje nad sytuacją, zostaje znacznie dłużej.

Zmiana nie kończy się w systemie

Organizacje często patrzą na zmianę od środka.

Czy migracja została zakończona?
Czy system został uruchomiony?
Czy produkty zostały przeniesione?
Czy komunikaty zostały wysłane?
Czy zgody zostały zebrane?
Czy procedury są dostępne?

To ważne pytania. Ale niewystarczające.

Klient pyta inaczej:

Czy mogę zrobić przelew?
Czy wiem, co mam podpisać?
Czy informacja z oddziału i infolinii jest taka sama?
Czy ktoś potrafi mi powiedzieć, co naprawdę działa?
Czy muszę sam prowadzić prywatne śledztwo w sprawie własnego konta?

Jeżeli organizacja odpowiada na pytania wewnętrzne, ale nie odpowiada na pytania klienta, to zmiana jest domknięta tylko formalnie.

A formalne domknięcie zmiany nie oznacza, że ludzie jej doświadczają jako uporządkowanej, bezpiecznej i sensownej.

Automatyzacja bez odpowiedzialności

W tej historii szczególnie ciekawe jest napięcie między automatyzacją a odpowiedzialnością.

Z perspektywy klienta część rzeczy miała wydarzyć się automatycznie. Produkty miały zostać przeniesione, dostęp zachowany, funkcjonalności uruchomione, a nowa rzeczywistość miała po prostu działać.

W praktyce pojawiła się seria ręcznych działań: podpisz dokument, zaakceptuj regulamin, odwiedź oddział, poczekaj, zadzwoń, złóż reklamację, sprawdź ponownie.

Automatyzacja, która wymaga od klienta ciągłej interwencji, przestaje być wygodą. Staje się labiryntem.

A kiedy system pokazuje funkcję, która nie działa, klient nie myśli o architekturze IT, zależnościach procesowych ani wyjątkach migracyjnych.

Myśli prościej:

Dlaczego znowu tracę czas?

Lekcja dla każdej organizacji

Ta historia nie jest tylko o bankach.

To historia o każdej firmie, która przeprowadza zmianę i skupia się głównie na tym, żeby dowieźć projekt, a za mało na tym, żeby człowiek po drugiej stronie wiedział, co się dzieje.

Może chodzić o wdrożenie nowego systemu CRM.
Może chodzić o reorganizację.
Może chodzić o zmianę procedur obsługi klienta.
Może chodzić o nowy model pracy.
Może chodzić o połączenie firm.
Może chodzić o zmianę strategii.

Mechanizm jest podobny.

Jeżeli ludzie nie wiedzą, co się dzieje, zaczynają tworzyć własne interpretacje.
Jeżeli dostają niespójne informacje, tracą zaufanie.
Jeżeli muszą sami odkrywać proces, rośnie frustracja.
Jeżeli nikt nie bierze odpowiedzialności za całość, każda drobna trudność staje się dowodem chaosu.

Dlatego w zmianie nie wystarczy zaplanować system, proces i komunikat.

Trzeba zaplanować doświadczenie człowieka.

Co zobaczy jako pierwsze?
Czego się przestraszy?
Jakie pytania zada?
Gdzie utknie?
Kto mu pomoże?
Czy osoby z pierwszej linii będą mówiły jednym głosem?
Co zrobimy, gdy coś nie zadziała?

To są pytania, które często wydają się miękkie. W praktyce są bardzo twarde, bo wpływają na zaufanie, reputację, koszty obsługi, liczbę reklamacji i lojalność klientów.

Higiena zmiany

Po kilku tygodniach od migracji nie oczekuję cudów. Wystarczyłaby spójność.

Jeżeli coś nie działa, warto powiedzieć, że nie działa.
Jeżeli wymaga dokumentu, wszystkie kanały powinny mówić to samo.
Jeżeli funkcjonalność jest niedostępna, nie powinna udawać dostępnej.
Jeżeli klient ma coś zrobić, powinien wiedzieć dokładnie co, po co i z jakim skutkiem.

To nie są luksusy.

To higiena zmiany.

Zmiana nie kończy się wtedy, kiedy organizacja uzna, że ją wdrożyła. Zmiana kończy się wtedy, kiedy człowiek po drugiej stronie odzyskuje poczucie kontroli.

Może działać.
Wie, co ma zrobić.
Rozumie swoje opcje.
Dostaje spójne informacje.
Nie czuje się sam z konsekwencjami czyjegoś niedopracowanego procesu.

Bo w zmianie najważniejsze nie jest to, czy system raportuje sukces.

Najważniejsze jest to, czy człowiek po drugiej stronie nie czuje, że został przeniesiony jak mebel.

Nawet meble zabezpiecza się folią bąbelkową.

Klientów, pracowników i użytkowników warto zabezpieczyć jeszcze lepiej: dobrą komunikacją, spójnym procesem i odpowiedzialnością za całość doświadczenia.

Jeśli Twoja organizacja przygotowuje dużą zmianę: wdrożenie systemu, reorganizację, zmianę procesów lub integrację zespołów, warto zadać jedno pytanie wcześniej:

kto zapłaci dług tej zmiany, jeśli nie domkniemy jej dobrze?

W Agile For Future pomagamy projektować zmiany tak, żeby nie kończyły się na slajdzie, tylko działały w praktyce.


Dług zmiany, czyli co się dzieje, gdy organizacja przenosi problem na klienta Dowiedz się więcej »